ابن حمّاد ابو الحسن على بن حمّاد بن عبيد اللّه بن حمّاد عبدى « 1 » بصرى . فقيه ، محدّث و شاعر امامى قرن چهارم هجرى است . از تاريخ ولادت و وفات او اطلّاع دقيقى در دست نيست اما على بن محمّد صوفى متولّد 387 ه ق گفته است : « ابو على بن دانيال قصيده‌اى براى من نقل كرده كه ابن حمّاد براى او انشاد كرده بود . » يعنى در اوايل قرن چهارم هجرى و معاصر با شيخ صدوق . از ابن حمّاد اشعار بسيارى در كتابهاى شيعه نقل شده است كه همگى در مدح و رثاى معصومين ( ع ) و ذكر مناقب و احوال ايشان است . اشعار وى نشان از وسعت دانش او در اخبار اهل بيت دارد و از خيال‌پردازىهاى شاعرانه تهى است و همه با براهينى مبتنى بر قرآن و حديث ، براى دفاع از مذهب اماميه سروده شده است . از مقايسه اشعار ابن حمّاد دو سبك متفاوت شعرى را تشخيص مىدهيم : دسته اول بيشتر در مناقب و موضوع امامت على ( ع ) و اهل بيت و همه مستند به روايات است . دسته دوم بيشتر در رثاى امام شهيد حسين بن على ( ع ) و خاندان و اصحاب اوست و لاجرم عاطفه و احساس بر آنها غلبه دارد . از مشايخ اجازه‌ى او عبد العزيز بن يحيى بن احمد بن عيسى جلودى از محدّثان بزرگ اماميّه و شاگرد برجسته وى حسين بن عبيد اللّه غضائرى است و همين دلالت بر وثاقت وى نيز دارد . على بن حمّاد در اواخر قرن چهارم هجرى وفات يافت . « 2 » - * - مرثيه‌ى سيد الشهداء ( ع ) : 1 - أمثّل مولاى الحسين و صحبه * كأنجم ليل بينها البدر أو أسنا 2 - فلمّا رأته اخته و بناته * و شمر عليه بالمهنّد قد أحنى 3 - تعلّقن بالشمر اللّعين و قلن : دع * حسينا فلا تقتله يا شمر و اذبحنا 4 - فحزّ وريديه و ركّب رأسه * على الرّمح مثل الشمس فارقت الدجنا 5 - فنادت به طول الويل زينب اخته * و قد صبغت من تحره الجيب و الرّدنا 1 - رواست كه سرورم حسين با ياران كه چون اختران رخشان همراه بدر تابان بودند ، لگدكوب سمّ ستوران شوند ؟ 2 - خواهرش زينب همراه دخترانش كه شمر را با شمشير آخته بر سر حسين ديدند . 3 - به دامنش آويختند كه دست از حسين بدار ! و ما را قربانى او ساز . 4 - رگهاى گردنش بريد و سرش بر نى كرد ، چون خورشيد كه از ابر كناره گيرد . 5 - فرياد خواهرش زينب ، بلند شد واى بر من ! و دست و گريبان از خون او رنگين كرد .

--> ( 1 ) - عبدى يعنى منسوب به عبد القيس . ( 2 ) - دايرة المعارف بزرگ اسلامى .